Depopulating Journalism

[The following is an essay in Dutch, published at the grouplog De Nieuwe Reporter, serving as the body text of a talk I'm giving in The Netherlands on September 17th, 2007]

"Weg met Journalistiek Talent!" Dat lijken de meeste nieuwe ontwikkelingen op het gebied van media management en digitalisering te zeggen. Zeker, er worden nu kranten op elektronisch papier uitgegeven. Er worden nieuwe multimedia “newsrooms” gebouwd waarin krant, radio, TV en internet samengaan. Nieuwssites breiden uit met Webvideo en burgerjournalistiek. Maar er drijven lijken onder deze woeste baren van innovatie en vernieuwing: die van de nieuwkomers, de jonge talenten, de beginnende verslaggevers. Want daarin investeert niemand meer.

Multimedia

In 2000 opende het The News Center haar deuren in Tampa Bay, Florida: een schitterend nieuw gebouw voor de verslaggevers en redacteuren van Tampa Bay Online (TBO). In it multimediale walhalla werden ondergebracht WFLA-TV Channel 8 (een NBC station), dagblad The Tampa Tribune, en een internetredactie. Ook al ging een en ander niet zonder morren – en zeker ook niet zonder gedwongen ontslagen – werd het project van het overkoepelende bedrijf Media General aangehaald als een succes: het vlaggeschip van innovatieve, “cutting edge” cross-mediaal nieuwswerk.


Nu is het 2007, en kondigde Media General in April aan tientallen van deze fantastische multimedia-mensen te moeten laten gaan (in de context van massaal banenverlies in de Amerikaanse journalistiek). Jammer maar helaas. Direct daarna kondigde het bestuur van TBO opgewonden aan de site voor een wezenlijk gedeelte om te bouwen om burgerjournalistiek mogelijk te maken – “going hyperlocal” heet dat in management-speak.

Burgerjournalistiek

Eerder dit jaar, in januari, kondigde de Californische televisiezender TV50 (KFTY-TV) het ontslag aan van nagenoeg de voltallige nieuwsredactie. De toekomst is echter rooskleurig, want de zender heeft het plan om het dagelijkse nieuws voortaan door de kijkers te laten maken en bepalen.

In maart 2007 kondigden drie Amerikaanse bedrijven - Fisher Communications, de Journal Broadcast Group, en Granite Broadcasting – aan samen te gaan in de online dienst YouNewsTV, waar mensen worden uitgenodigd zelf videoclips met nieuwsitems in te dienen. De beste inzendingen worden daarna opgenomen in het reguliere avondnieuws op televisie. Prachtig en innovatief, zeker. Wat in al het enthousiasme niet werd bericht, was het feit dat deze bedrijven de laatste jaren langzaam maar zeker de redactionele staf afvloeiden.

E-Paper

Deze maand (september 2007) zijn we opgewonden gaan kijken in Frankrijk, waar het financieel-economische dagblad Les Echos voortaan permanent ververst op elektronisch paper (de iLiad) verschijnt. Wat een triomf. Vooral voor een krant waar de Britse eigenaar Pearson met alle macht vanaf probeert te komen (alsook met haar aandeel in FT Deutschland) om zich meer te kunnen richten op de eigen Engelse uitgave van de Financial Times. De redactie van Les Echos houdt inmiddels het hart vast, want de kopers van hun krant zijn financieringsmaatschappijen (zoals LVMH en Fimalac) die nu niet bepaald bekend staan als enthousiaste investeerders in arbeidskrachten en redactionele onafhankelijkheid. De loyaliteit van dit soort fondsen richt zit op aandeelhouders en investeerders – niet op de structurele steun en ontwikkeling van journalisten.

Zesjescultuur

Ook in Nederland gebeuren spannende dingen in de journalistiek – dit zelfs ondanks onze “zesjescultuur”. Nieuwe kranten met spannende inhoud of vormgeving zien het daglicht, centrale redacties bundelen krachten en komen met knallende inhoud, her en der ziet burgerjournalistiek het daglicht en experimenteren bladen met video en zenders met tekst.

Toch moet ook hier een tweede verhaal verteld worden: het aantal werkzame journalisten in Nederland daalt snel, er komen veel minder jongeren bij dat er ouderen (met alle respect) uitgaan, de meeste nieuwe initiatieven (eerst internetredacties, later nieuwe gratis dagbladen en afdelingen van omroepen en tijdschriften die zich met cross-media bezig moeten houden) worden uitgevoerd door een combinatie van technische stafleden, stagiaires, een enkele vaste redacteur en verder een legertje aan met elkaar en met (gratis) “burgerjournalisten” concurrerende stringers, correspondenten, freelancers en projectmedewerkers. Zie ook de uitstekende verslaggeving van Ineke Noordhoff op DNR voor enkele voorbeelden.

A-typisch

Deze opmerkingen en voorbeelden lichten slechts het tipje van de sluier op. Overal worden journalisten ontslagen, worden jongeren en nieuwkomers op zijsporen gezet, uitgebuit, in wat de International Labor Organization (ILO) “atypical” (link naar PDF) arbeidsverhoudingen gedwongen: onderbetaald, zonder arbeidszekerheid en vooral ook zonder dat het nieuwsbedrijf in hen investeert. Om-, her- of bijscholing? Daar doen we niet meer aan, dat moeten journalisten maar in de eigen vrije tijd doen – en dat in een fase waarin door al die schitterende technologische vernieuwingen “deskilling” en “multiskilling” aan de orde van de dag is.

Dit alles past in een wereldwijde trend waarin flexibilisering van mediawerk, convergentie, technologische innovatie en de toenemende “outsourcing” van nieuwsproduktie naar (onbetaalde) burgerjournalisten hand in hand gaan met de gestage afkalving van investeringen in talent, in jongeren (waaronder verhoudingsgewijs veel meer vrouwen en allochtonen dan de zittende orde), in nieuwe verhalen (voor meer achtergronden, cijfermateriaal en onderzoek verwijs ik naar mijn nieuwe boek. “Media Work”, waarop ik deze conclusies baseer).

Het ergste van dit alles is niet het exploitatiebeleid van de uitgevers, omroepen en investeerders. Tenslotte kunnen we hen het niet kwalijk nemen dat ze proberen het nieuwsbedrijf financieel drijvende te houden – dat is hun kerntaak en zonder dit soort plannen zijn er sowieso geen banen in de journalistiek. Maar het is nog veel erger dat jonge journalisten, nieuwkomers en andere beginnelingen dit alles klakkeloos accepteren. We worden dolblij van nagenoeg onbetaalde stages, van gesubsidieerde “werkervaringsplaatsen”, van minimale aanstellingen, van projectgebaseerd flexwerk, van werkgevers en redactiechefs die ons een stukje laten schrijven of een item laten monteren zonder om zich verder te interesseren in het prikkelen, ondersteunen en verder ontwikkelen van journalistiek talent, originaliteit en authenticiteit.

Depopulatie

Om het nog wat harder te stellen: de industrie laat journalisten concurreren met burgers voor de kans om nieuws te maken, gebruikt digitalisering en technologie om te besparen op arbeidskosten (een computer zal nooit zeuren over werktijden, vakantiedagen, bijscholing of opslag), om minder redacteuren meer te laten doen (wat je ook wel het gaandeweg "depopulariseren" van het beroep kan noemen), en om het vak – de ambacht – van de journalist om te vormen van verhalenverteller naar moderator.


(Dit is een verkorte versie van mijn lezing op het congres “Publishing in the Digital Age” dat de afdelingen Boek & Digitale Media en Journalistiek & Nieuwe Media van de Universiteit Leiden maandag 17 september organiseren).