De Koningin Spreekt Over Media

In de Kersttoespraak van Koningin Beatrix speelde internet een voorname rol. De majesteit stelt terecht vast dat er een heleboel leed in de wereld - veraf en dichtbij - is, en dat we daar met z'n allen eigenlijk veel te weinig aan doen. We zijn vaak erg met onszelf bezig, en dat narcisme is mooi terug te zien in het enthousiasme waarmee we ons storten op onze avatars, online sociale netwerkprofielen, en mobieltjes.

Toch gaat het te ver om de technologie als oorzaak van al dit onheil aan te wijzen. Nieuwe media veroorzaken niet, maar jagen aan, vergroten uit, maken massaal zichtbaar. Individualisering is een trend die al sinds decennia deel uitmaakt van de samenleving en komt voort uit de voortdurende fragmentatie van sociale verbanden (het gezin, de kerk, de staat, maar ook sekse- en sociaal-economische klasseverhoudingen), en de groeiende druk op het individu (tot zelfredzaamheid) in een alsmaar globaliserende wereld.

Dat de mens daardoor elkaar middels technologie opzoekt in allerlei min of meer 'virtuele' leefomgevingen is eerder hoopvol dan zorgelijk.

Ik mocht de laatste witte Kerstdagen in verschillende Nederlandse media reageren op de toespraak van de Koningin via leuke interviews met Linda Vermeulen van het ANP en Mayke Calis van de GPD (zie bijvoorbeeld Villamedia, Elsevier, Trouw, Telegraaf, Algemeen Dagblad, en De Stentor). Ik werk nog aan een meer uitgebreide reactie voor debatsite DeJaap. Weer een goede reden om door te ploeteren aan mijn boek over leven in media...

PS: lees ook de prachtige reactie van Steven de Jong in het NRC Handelsblad online, waar hij afluit met:
"Democratie komt met tegenspraak, misschien dat Beatrix daarom zo’n moeite heeft met dat vermaledijde internet."


UPDATE [29 December 2009]: in een interview met Pauline Bronkhorst van de NCRV mocht ik een en ander nog wat nader toelichten. Aangezien dat stukje in de gids van de omroep komt (en blijkbaar niet online te vinden is), reproduceer ik het hieronder.

NCRV Gids
Mediaprofessor Mark Deuze vindt dat koningin Beatrix in haar jaarlijkse kersttoespraak veel te negatief was over technologie.

Was onze koningin te kritisch over technologie?
"Ja, ze schuift de schuld voor sociale issues, zoals individualisering, in de schoenen van technologie. De zorg die ze heeft is terecht: de samenleving is aan het individualiseren. Maar de oorzaak ligt niet bij de technologie. De samenleving is gewoon veel ingewikkelder. Haar reactie is een traditionele reactie op technologie. Ik vind dat 'vroeger was alles beter' argument alleen heel erg beklemmend. Ze had ook positieve dingen kunnen zeggen."

Zoals?
"Als je toch kritisch wil zijn over de manier waarop we met media omgaan en tegelijkertijd iets positiefs wilt zeggen, dan zou je mensen kunnen oproepen om hun creatieve energie, sociale netwerken en hulpvaardigheid voor goede dingen te gebruiken."

Ze had ook kritiek op het online schelden.
"Er zijn slechts enkelen die tekeer gaan. De overweldigende meerderheid van mensen op websites, forums of netwerken zijn heel vriendelijk en hulpvaardig. Als je de denktrant van de majesteit volgt, zou je denken dat we in deze tijd van doorgeslagen individualisering ons online van niemand wat aantrekken. Het tegendeel is waar: we zijn meer met elkaar bezig dan ooit tevoren. Al die nieuwe media en technologie brengt ons eerder dichter bij elkaar. Er zit nog meer potentie in, maar dit vind ik toch al heel hoopvol."